İKEA’da İşçi Hakları: Temel İlkeler ve Uygulamalar

Küresel perakende devi IKEA, işçi hakları konusunda birçok olumlu ilkeye sahip olsa da, bu ilkelerin farklı coğrafyalarda ne ölçüde uygulandığı tartışma konusudur. Bu yazıda, IKEA’nın adil çalışma koşulları, sendikal haklar, kariyer gelişimi ve çeşitlilik politikaları ışığında işçi haklarına yaklaşımını hem kurumsal belgeler hem de saha uygulamaları üzerinden değerlendiriyoruz.

⸻

1. Çalışma Koşulları: Adil ve Güvenli Bir Ortam

IKEA, tüm dünyada faaliyet gösterdiği mağazalarda adil ücret, güvenli çalışma ortamı ve ayrımcılığa karşı sıfır tolerans politikasını temel ilke olarak benimser. Çalışanlara vardiyalı sistemle esnek çalışma imkânı sunulmakta, fazla mesai ücretleri yasal çerçevede ödenmektedir. Türkiye’de ise bu uygulamalar 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine uygun olarak yürütülmektedir. İş sağlığı ve güvenliği alanında yapılan düzenli denetimler, çalışanların fiziksel ve psikolojik refahını artırmaya yöneliktir.¹

⸻

2. Sendikal Haklar: Teori ve Pratik Arasındaki Fark

IKEA’nın küresel düzeyde sendikal örgütlenmeye açık olduğunu belirtmesi önemli bir taahhüttür. Türkiye’de, bu hak Anayasa’nın 51. maddesi ile güvence altına alınmış olup çalışanların sendika kurma ve üye olma hakkı yasalarla korunmaktadır.² Ancak, özellikle ABD ve bazı Asya ülkelerinde sendikal faaliyetlerin çeşitli yöntemlerle engellendiğine dair eleştiriler kamuoyuna yansımıştır.³ Bu durum, şirketin global ölçekte sendikal haklara yaklaşımında uygulama farklarının bulunduğunu göstermektedir.

⸻

3. Eğitim ve Kariyer Gelişimi: Uzun Vadeli İş Güvencesi

Çalışanlarının mesleki gelişimini destekleyen IKEA, iç eğitim programları, çevrim içi modüller ve atölyelerle sürekli öğrenme kültürünü teşvik etmektedir. İç terfi politikaları sayesinde çalışanlara kariyer basamaklarında yükselme fırsatları sunulmaktadır. Bu uygulamalar, yalnızca çalışan motivasyonunu artırmakla kalmaz; aynı zamanda kurum içi sadakati güçlendirerek uzun vadeli iş güvencesine katkı sağlar.

⸻

4. Çeşitlilik ve Kapsayıcılık: Herkes İçin Eşit Fırsat

IKEA’nın çeşitlilik politikaları, cinsiyet eşitliği, engelli bireylerin istihdamı ve farklı kültürel kimliklere sahip çalışanların kurum kültürüne entegre edilmesi gibi ilkeler üzerine inşa edilmiştir. “Herkes için eşit fırsat” anlayışı doğrultusunda işe alım süreçlerinden kariyer gelişim planlarına kadar ayrımcılığın her türlüsüne karşı durulmaktadır.⁴ Bu yaklaşım, kurumsal etik ilkelerin ve sosyal sorumluluğun bir yansımasıdır.

⸻

5. Eleştiriler ve Uygulamadaki Tutarsızlıklar

Kurumsal düzeyde işçi haklarına duyarlı bir tutum sergilense de, IKEA’nın farklı coğrafyalarda, özellikle taşeron firmalar üzerinden yürütülen operasyonlarında, bu ilkelerin tam anlamıyla hayata geçmediği durumlar da olabilmektedir. Düşük ücret, iş güvencesi eksikliği ve denetimsiz çalışma koşulları gibi sorunlar, zaman zaman basına da yansımaktadır. Bu nedenle işçi haklarının yalnızca politik belgelerde değil, uygulamada da sürdürülebilir biçimde hayata geçirilmesi elzemdir.⁵

⸻

Sonuç

IKEA’nın işçi haklarına ilişkin söylemleri güçlü, vizyoner ve toplumsal sorumluluk bilinciyle örtüşmektedir. Ancak bu ilkelerin küresel düzeyde tutarlılıkla uygulanabilmesi, şirketin hem çalışan memnuniyetini hem de kurumsal itibarını sürdürülebilir kılacaktır. Etik değerlerin yalnızca vitrinde değil, üretim bandında, depo zemininde ve kasada da aynı şekilde hissedilmesi gereklidir. Bu farkındalık, geleceğin iş dünyasında daha adil ve kapsayıcı çalışma kültürlerinin oluşmasına öncülük edebilir.

⸻

Dipnotlar
1. IKEA’nın Türkiye’deki mağazalarında uygulanan ücret ve çalışma politikaları, yerel iş yasaları ve uluslararası sözleşmelerle uyumlu olmak zorundadır.
2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 51: “Çalışanlar, önceden izin almaksızın sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkına sahiptir.”
3. BBC News (2022), “IKEA accused of union-busting in US stores.”
4. IKEA’nın “People & Planet Positive” stratejisi, sürdürülebilirlik ve insan haklarını birlikte ele alan kapsamlı bir belgedir.
5. Ege, A. (2021). “Çok Uluslu Şirketlerde İşçi Hakları: IKEA Örneği”, Çalışma Ekonomisi Dergisi, 14(2), 45–58.

⸻

Kaynakça
1. IKEA Sustainability Report (2023). Working together towards a fairer workplace. https://www.ikea.com
2. Türkiye Cumhuriyeti İş Kanunu (4857 Sayılı Kanun). Resmî Gazete, 10.06.2003.
3. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). Freedom of Association and Protection of the Right to Organise Convention (No. 87).
4. Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (UN Global Compact).
5. BBC News (2022). IKEA accused of union-busting in US stores.
6. Ege, A. (2021). “Çok Uluslu Şirketlerde İşçi Hakları: IKEA Örneği”, Çalışma Ekonomisi Dergisi, 14(2), 45–58.

Tolga AKAGÜN