Bir Algoritmanın Gözünden: Teşhis Masasında Yapay Zekâ

Yazan: TOLGA AKAGÜN

Teşhis masasının başında eskiden sadece bir doktor vardı; şimdi onun yanında sessiz ama güçlü bir ortak oturuyor: Yapay zekâ. Beyaz önlüğü yok, stetoskopu da. Ancak milyonlarca veriyi bir araya getirip bir insanın saatlerce hatta günlerce sürebilecek analizini saniyeler içinde yapabiliyor. Bu sessiz devrim, tıbbın en hassas alanlarından biri olan teşhiste, insan sezgisini algoritmalarla buluşturuyor.

Yapay zekânın teşhis süreçlerine dâhil olması, yalnızca teknolojik bir gelişme değil, aynı zamanda etik, duygusal ve mesleki sınırların yeniden çizilmesidir. Örneğin, göğüs röntgeni incelemesinde bir radyologun deneyimine dayalı kararı ile bir yapay zekâ algoritmasının istatistiksel doğruluğu karşı karşıya geldiğinde, hasta için hangi sonuç daha güvenlidir? Bu noktada, insani hata payı ile algoritmanın öğrenme hataları arasında ince bir çizgi beliriyor.

Özellikle görüntü işleme alanında eğitilen yapay zekâ sistemleri, kanser gibi ölümcül hastalıkların erken teşhisinde doktorlara destek oluyor. Ancak bu destek bazen, teşhis kararının tümüyle yapay zekâya bırakıldığı bir noktaya evrilebiliyor. İşte burada sorgulanması gereken bir başka boyut ortaya çıkıyor: Kararı kim veriyor? Doktor mu, algoritma mı? Yoksa artık tıp, iki aklın ortak ürününe mi dönüşüyor?

Hastalıkların tanı süreçlerinde yapay zekâya başvurmak, daha hızlı ve daha doğru sonuçlar vaat ediyor. Ancak bu vaat, her zaman gerçeğe dönüşmüyor. Örneğin, yapay zekâ bir deri lezyonunu malign olarak sınıflandırırken, aslında sıradan bir alerjik reaksiyon olabileceğini fark edemeyebilir. Çünkü algoritma ne kadar gelişmiş olursa olsun, duyguları, geçmişi, kültürel farklılıkları ve bireysel hikâyeleri okuyamaz. Yapay zekânın klinik karar destek sistemi olarak kullanılması, doktorun yerine geçmek değil, onu güçlendirmek amacıyla anlam kazanır.

Bununla birlikte, teşhiste yapay zekâ kullanımının hekimler üzerinde oluşturduğu baskı da dikkate değerdir. Artık yalnızca doğru teşhis koymak değil, algoritmanın önerisiyle kendi kararını uzlaştırmak gibi bir sorumluluk da taşımak zorundalar. Bu da, tıp etiği açısından yeni bir tartışma zemini yaratıyor. Hasta mahremiyeti, veri güvenliği, algoritmaların şeffaflığı gibi başlıklar, teknolojinin değil, insanlığın yanıtlaması gereken sorular arasında yer alıyor.

Tıp öğrencilerinin eğitiminde de bu dönüşümün izlerini görmek mümkün. Klinik senaryolar artık sadece hasta-hekim etkileşimi üzerine kurulmuyor; aynı zamanda yapay zekânın önerdiği teşhisler üzerinde düşünmeyi, onları sorgulamayı ve nihai kararı etik sorumlulukla vermeyi gerektiriyor. Bu da geleceğin hekimlerini yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda dijital ve etik okuryazarlığa sahip bireyler hâline getiriyor.

Sonuç olarak, teşhis masasında yapay zekâ ile birlikte oturmak, sadece teknolojik bir işbirliği değil, aynı zamanda mesleki bir yüzleşmeyi ve geleceğe açılan yeni bir kapıyı temsil ediyor. Algoritmanın gözünden bakıldığında her şey sayı, olasılık ve örüntü olabilir. Ama hâlâ bazı teşhislerin ardında, yalnızca insanın hissedebileceği bir “içgörü” saklıdır. Ve belki de tıbbın özü, bu içgörü ile algoritmanın hesaplaması arasında kurulan o hassas dengeyle varlığını sürdürecektir.

Alıntılar:

• Topol, E. (2019). Deep Medicine: How Artificial Intelligence Can Make Healthcare Human Again. Basic Books.
• Obermeyer, Z., & Emanuel, E. J. (2016). Predicting the future—big data, machine learning, and clinical medicine. The New England Journal of Medicine, 375(13), 1216–1219.
• London, A. J. (2019). Artificial Intelligence and Black‐Box Medical Decisions: Accuracy versus Explainability. Hastings Center Report, 49(1), 15–21.